|
แนวทางการฝึกอบรมเพื่อพัฒนาคุณธรรม
จริยธรรมในสถานศึกษา *************** ความเป็นมา เยาวชน คือ อนาคตของชาติ เยาวชนที่มีสุขภาพทั้งทางด้านร่างกายที่เข้มแข็ง แข็งแรงและมีจิตใจเปี่ยมด้วยคุณธรรม จริยธรรม ย่อมนำมาซึ่งการพัฒนาที่ยังยืน และนำมาซึ่งความสงบสุขของสังคม แต่ในปัจจุบันปัญหาทางด้านจิตใจที่เสื่อมจากคุณธรรม จริยธรรม เป็นปัญหาเร่งด่วนที่ผู้เกี่ยวข้องทุกฝ่ายต้องร่วมมือแก้ไขเพราะหากช้าไป ปัญหานี้นับวันทวีความรุ่นแรง ถ้าไม่มีมาตรการแก้ไขที่ดี จะเป็นผลเสียต่อความมั่นคงของชาติ ถึงแม้ว่ากระทรวงศึกษาธิการจะกำหนดให้มีการเรียนวิชาพุทธศาสนาในโรงเรียนเป็นวิชาบังคับเลือกให้เรียน ๒ คาบ/สัปดาห์ แล้วปัญหาเยาวชนกับสังคมก็ยังเรื้อรังมาโดยตลอด ผลส่วนหนึ่งเกิดขึ้นจากการปลูกฝัง คุณธรรม จริยธรรม ในวัยเด็กไม่ดีพอ ปัจจัยบางอย่างขึ้นอยู่กับครูผู้สอน ทุกรายวิชาเราจะโยนปัญหา ทั้งหมดให้ครูผู้สอนวิชาพระพุทธศาสนา เพียงฝ่ายเดียวคงไม่ได้ ปัจจัยบางอย่างขึ้นอยู่กับสิ่งแวดล้อม ครอบครัวและตัวของเด็กเอง การฝึกอบรมค่ายพุทธธรรม จึงเป็นทางหนึ่งที่จะช่วยขัดเกลาอุปนิสัยและปลูกฝังคุณธรรม จริยธรรม ให้เยาวชนที่ติดสารเสพติดกลับตัวเป็นคนดี เป็นการสร้างภูมิต้านทานให้กลุ่มที่ดีอยู่แล้ว เข้าใจโลกและชีวิตมากขึ้น ตามคำขวัญที่ว่า สามัคคีร่วมชาติ พุทธศาสน์รวมใจ วัตถุประสงค์ ๑. เพื่อช่วยการเรียนการสอนวิชาพระพุทธศาสนาในโรงเรียน ให้เยาวชนมีศรัทธาในพระพุทธศาสนา และเข้าใจในหลักคำสอนอย่างถูกต้อง ๒. เพื่อปลูกฝังคุณธรรมจริยธรรม ให้เด็กและเยาวชนรู้จักนำหลักธรรมไปใช้ในการดำเนินชีวิต ๓. เพื่อให้เด็กและเยาวชน เกิดการพัฒนาตนเอง คิดเป็นทำเป็น แก้ปัญหาเป็น จนนำไปสู่การพัฒนาครอบครัว สังคมและประเทศชาติ ๔. เพื่อให้เยาวชนรู้ ภัยของชีวิต ลด ละ เลิกอบายมุข และสารเสพติดทุกชนิด ๕. เพื่อให้เยาวชนจรรโลงความมั่นคงในสถาบัน ชาติ พระพุทธศาสนา และพระมหากษัตริย์
สาระสำคัญของหลักสูตร เนื้อหาสาระมุ่งหมายให้ผู้เข้าอบรมเห็นความสำคัญของพระพุทธศาสนา กับการพัฒนาจิตของตน ศาสนาพุทธเป็นศาสนาประจำชาติไทย เป็นพื้นฐานสังคมไทยทุกด้าน ทั้งทางด้านศิลปวัฒนธรรม ขนบธรรมเนียม ประเพณี การศึกษา มารยาทอันงดงาม ตลอดจนความเป็นอยู่โดยทั่วไปพระพุทธศาสนาจึงเป็นที่ยึดเหนี่ยวจิตใจของคนไทย กิจกรรมกลุ่มสัมพันธ์ - ละลายพฤติกรรมของผู้เข้ารับการอบรม
เข้าสู่เป้าหมายเดียวกัน
กิจกรรมกลุ่มสัมพันธ์ ( ละลายพฤติกรรม )
ลัทธิความเชื่อและศาสนา อย่างไรคือความเชื่อ? อย่างไรคือความจริง? บาป - บุญมีจริงหรือ? ผีมีจริงหรือ? ตายแล้วไปไหน? ชาติหน้ามีจริงหรือ? นรก-สวรรค์มีจริงหรือ? ความลี้ลับนี้พิสูจน์อย่างไร? ความเชื่อบางอย่างเป็นความเชื่อที่งมงายไร้เหตุผล ศาสนาพุทธเป็นศาสนาแห่งเหตุผล ศาสนาแห่งปัญญา ศาสนาแห่งความจริงที่น่าพิสูจน์อย่างยิ่ง สภาพปัญหาสังคมและทางแก้ปัญหา เสนอปัญหาแหล่ง ความเสื่อมโทรม ปัญหาโสเภณี ปัญหาแรงงาน ปัญหาเศรษฐกิจปัญหาสภาวะแวดล้อมเป็นพิษ ปัญหาความขัดแย้งทางสังคมและการเมือง ปัญหาอาชญากรรม ปัญหายาเสพติด ฯลฯ ล้วนแต่เกิดจากความเห็นแก่ตัว เอารัดเอาเปรียบ การขาดคุณธรรมจึงส่งผลให้สังคมไม่สงบสุข เร่าร้อนและประสบภัยพิบัติ ธรรมะเป็นนามธรรมเป็นสิ่งที่ละเอียดอ่อน เมื่อสังคมขาดคนที่มีคุณธรรม ขาดการนำธรรมมาใช้ครองใจสังคมนั้นยอมเสื่อมโทรมไปในที่สุด การแก้ปัญหาที่ถูกจุดที่สุดควรเริ่มต้นที่ตัวบุคคลเป็นสำคัญ กิจกรรมสร้างความสามัคคี - เป็นการสร้างความรักในหมู่คณะ รักสถาบัน รักสังคม และรักประเทศชาติ - มีความเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่มีน้ำใจต่อกัน - มีความเป็นผู้อดทนและเสียสละ - มีความจริงใจ เคารพ กฎ กติกาของส่วนรวม ตัวอย่างเช่น
ยกตัวอย่าง เช่น กิจกรรมวัดใจเพื่อน มีการวางเงื่อนไขว่า ผู้ทำกิจกรรมจำเป็นต้องปฏิบัติตามกติกาของกิจกรรมอย่างเคร่งครัด เป็นต้นว่า สัญญาณสาม ( เงียบ ) ตลอดเกม อยู่บนผืนผ้าใบ ๑ ตารางเมตรจำนวน ๒๐ คน ห้ามอวัยวะส่วนใดส่วนหนึ่งของร่างกายแตะพื้นนอกผืนผ้าใบ กลุ่มใดที่สามารถปฏิบัติได้ระยะเวลา ๑๐ วินาทีโดยไม่มีเสียงใด ๆ เกิดขึ้นถือว่าชนะ ถ้ากลุ่มใดทำไม่ได้ตามข้อตกลง ไม่ว่าจะเป็นกรณีใดกรณีหนึ่ง ก็จะถือว่าแพ้ โดยกติกานี้สามารถให้ทดลอง หรือปรึกษากันก่อนลงมือปฏิบัติจริงได้ ๕ นาทีเป็นอย่างน้อย เงื่อนไขหรือกติกาสากลที่วิทยากรใช้คือ กลุ่มที่แพ้จะไม่ได้รับประทานอาหารมื้อเย็นนั้น ๑ มื้อด้วยกัน เหตุที่ต้องเอาอาหารเข้ามาเป็นเงื่อนไข เพราะการรับประทานอาหารนั้นถือว่าเป็นเรื่องใหญ่พอสมควร สำหรับพื้นฐานคนไทย เพราะฉะนั้นกลุ่มชนะที่ได้รับประทานอาหาร ก็จะพยายามดิ้นรนทุกวิถีทาง เพื่อที่จะให้กลุ่มที่แพ้ได้รับประทานอาหารพร้อมกัน เมื่อสถานการณ์เป็นไปในจุด ๆ หนึ่ง เมื่อวิทยากรเห็นสมควรว่าน่าจะให้กลุ่มที่แพ้รับประทานอาหารได้ แต่ต้องให้กลุ่มที่ออกมาดิ้นรนช่วยเพื่อนนั้นทำกิจกรรมเพื่อเป็นการวัดใจว่าตนเองสามารถทำอะไรเพื่อเพื่อน ๆ ที่ตนเองรัก แต่ทั้งนี้ทั้งนั้นการวัดใจจะขึ้นอยู่กับดุลพินิจของวิทยากรว่าจะให้ทำอะไร เพื่อเป็นข้อแลกเปลี่ยน เมื่อเขาทำได้คนที่ออกมาดิ้นรนเพื่อให้เพื่อนได้รับประทานอาหารในมื้อนั้นจะได้ใจเพื่อนในค่ายอบรม จากการดิ้นรนในการที่จะช่วยเพื่อน เพียงเพื่ออาหารจานเดียวนั้นมีค่ามากมาย และผู้เข้ารับการอบรมก็จะจำได้ว่ามีเพื่อน ๆ อีกหลายคนที่พยายามช่วยเขาในยามที่เขาได้รับความลำบาก กิจกรรมนี้จึงเป็นกิจกรรมที่ประสานรอยร้าวระหว่างเพื่อนต่อเพื่อนได้เป็นอย่างดี ปัญหาต่าง ๆ โดยเฉพาะการทะเลาะวิวาทในสถานศึกก็จะลดน้อยลงจนในที่สุดอาจจะหมดไปก็เป็นได้
กิจกรรมวัดใจเพื่อน ( เกมผ้าใบ )
กิจกรรมรู้รักสามัคคี ( เกมนั่งเข่า ) กิจกรรมรู้รักสามัคคี เป็นกิจกรรมที่มุ่งเน้นความสามัคคี ความเป็นน้ำหนึ่งใจเดียวกันภายในสถาบัน โดยเฉพาะเรื่องศักดิ์ศรีของสถาบัน เกมที่มักใช้กับสถาบันนี้ก็คือเกมนั่งเข่า โดยมีกติกาว่า สัญญาณ ๓ ตลอดเกม นั่งบนเข่าของเพื่อนต่อกันเป็นวงกลมชาย ๑ วง หญิง ๑ วง ห้ามล้ม ห้ามยืน ส่วนเวลาในการทำกิจกรรมนั้น แล้วแต่ตกลงกันระหว่างวิทยากรกับผู้เข้าอบรม แต่โดยกติกาสากลแล้วนั้นมีอยู่ว่า ชั้นมัธยมต้น ๑๕ นาที มัธยมปลาย / ปวช. ๒๐ นาที ปวส. / อนุปริญญา ๒๕ นาที ปริญญาตรี ๓๐ นาที เงื่อนไขในการทำกิจกรรมนี้ก็คือ ผู้เข้าอบรมจะต้องทำตามเงื่อนไขที่ได้ตกลงกันอย่างเคร่งครัด กิจกรรมนี้คณะครู อาจารย์ควรจะต้องเข้ามามีส่วนร่วม เนื่องจากเมื่อพูดถึงศักดิ์ศรีความเป็นสถาบันแล้ว สิ่งที่ทำให้ผู้เข้าอบรมได้ตระหนักเด่นชัดที่สุดคือ ครูอาจารย์ ตลอดจนถึงชื่อเสียงของสถาบันถ้าผู้เข้าอบรมทำกิจกรรมไม่ผ่านอาจจะต้องถูกยึดธงประจำสถาบันเป็นเวลา ๑ ปีการศึกษาหรือถูกขึ้นป้ายไร้ศักดิ์ศรี เงื่อนไขเหล่านี้จะทำให้ผู้เข้าอบรมตระหนักเป็นอย่างดีว่า ครู อาจารย์ และสถาบันนั้น ไม่ใช่เป็นเรื่องเล่นสำหรับผู้เข้าอบรมอีกต่อไป ผลที่เกิดขึ้นจากกิจกรรมเหล่านี้อีกอย่างก็คือ ผู้เข้ารับการอบรมจะเป็นคนที่มีระเบียบวินัยมากขึ้น เพราะจะทำให้ผู้ผ่านการอบรมแล้วสามารถจดจำผลที่เกิดจากการละเมิดกฎกติกาได้เป็นอย่างดี และสิ่งที่ผู้เข้าอบรมเคยมีพฤติกรรมที่ไม่ดีต่อ ครู อาจารย์ หรือสถาบัน ก็จะเปลี่ยนแปลงไปในทางที่ดีขึ้นซึ่งสามารถประเมินผลได้ทุกสถาบันที่นักเรียน นักศึกษาผ่านการอบรมมาแล้ว กำเนิดจักรวาล โลก และชีวิต ดาราศาสตร์ให้เรารู้เรื่องของจักรวาล ธรณีวิทยาทำให้เรารู้เรื่องของโลก ชีววิทยาทำให้เรารู้เรื่องของชีวิต สิ่งที่กล่าวมาเป็นเป็นวิทยาศาสตร์ที่เพิ่งค้นพบเมื่อไม่นานมานี้ เพราะความเจริญทางเทคโนโลยีแต่มีสิ่งที่น่าแปลกคือ เมื่อพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสถึงเรื่องของจักรวาลทีปนี เรื่องกำเนิดโลกไว้ในพระสูตร (อัคคัณสูตร อังคุตรนิกาย) เรื่องกำเนิดของชีวิตไว้ใน มัชฌิมนิกาย มัชฌิปัณณาสก ขุททกนิกาย อัสสลายสูตร ฯลฯ รวมเรียกว่าพระไตรปิฎก ซึ่งถูกบันทึกเป็นหลักฐานมานานกว่า ๒,๕๐๐ ปี พระพุทธศาสนาเป็นสิ่งที่ยิ่งกว่าวิทยาศาสตร์ รวมทั้งยังมีสิ่งลี้ลับอยู่มากมายที่วิทยาศาสตร์ยังพิสูจน์ไม่ได้ เช่น เรื่องจิตวิญญาณ แต่พระพุทธศาสนามีการพิสูจน์และมีคำตอบไว้แล้ว กิจกรรมอนุรักษ์ศิลปวัฒนธรรมไทย เป็นกิจกรรมที่ปลุกจิตสำนึก ในความเป็นไทย ความมี เอกลักษณ์เป็นของตนเอง มารยาทไทย ขนบธรรมเนียมประเพณีและการบายศรีสู่ขวัญ
พิธีบายศรีสู่ขวัญ ( การแสดงความกตัญญูต่อพ่อ แม่ ครูอาจารย์ ) ธรรมรับอรุณ เป็นการแสดงปกิณกธรรม สวดมนต์ทำวัตรเช้า อบรมจิตภาวนา เบิกบานยามเช้า เป็นการบริหารกายด้วยหลักพลศึกษา ให้ร่างกายเตรียมความพร้อมสำหรับ กิจกรรมในวันใหม่ ตัวอย่าง เช่น
การปลุกใจให้รักกิจกรรมการเข้าแถวหน้าเสาธง เคารพธงชาติด้วยความภาคภูมิใจ กราบไหว้พระรัตนตรัยด้วยจิตศรัทธา อยู่ในแถวด้วยความสงบ มีระเบียบ มีวินัย เตรียมตัวเตรียมใจ เป็นช่วงเวลาที่ใช้กิจกรรมเสริมประสบการณ์ ฝึกสติ ร่วมร้องเพลง สร้างสรรค์สังคม วินัยสร้างชาติ ระเบียบวินัย หรือกฎกติกาต่าง ๆ เป็นสิ่งจำเป็นที่สังคมทุกสังคม สถาบันทุก ๆ สถาบันต้องตระหนักถึงเรื่องนี้ให้มาก เพราะสังคม หรือสถาบันใด ไร้ซึ่งกฎระเบียบ หรือกติกาในการอยู่ร่วมกัน การอยู่อย่างไร้กฎกติกา ย่อมทำให้สังคมไม่มีความเป็นระเบียบ ซึ่งส่งผลให้เกิดปัญหาต่าง ๆ มากมายตามมา ดังจะเห็นได้จากสภาพสังคมในปัจจุบัน คนในสังคมขาดจิตสำนึก กระทำการใด ๆ ตามใจตนเอง เมื่อเกิดความหละหลวมขึ้น ปัญหาต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นก็จักเป็นบ่อนทำลายสังคม และประเทศชาติ กิจกรรมวินัยสร้างชาติ จึงเป็นกิจกรรมที่มุ่งกระตุ้นจิตสำนึกผู้เข้าอบรมได้เกิดความรักต่อเพื่อนพ้องที่อยู่ร่วมกัน รักสังคมและประเทศชาติ และเขาก็จำเป็นที่จะต้องปฏิบัติตามกฎระเบียบของสังคมอย่างเคร่งคัด ซึ่งการที่ผู้เข้าอบรมต้องปฏิบัติตามกฎระเบียบของค่ายอบรมอย่างเคร่งคัดนั้นจักเป็นการปลูกฝังให้เขาเหล่านั้นกลัวต่อผลที่จะเกิดจากการละเมิดต่อกฎหมาย เขาก็จะไม่กล้าที่จะละเมิดต่อกฎหมายบ้านเมืองที่มีอยู่และเพื่อความผาสุกของสังคมที่เขากำลังดำเนินชีวิตอยู่ พื้นฐานของชีวิต(ศีล ๕) ศีลคืออะไร? จำเป็นหรือไม่มี? แนวทางปฏิบัติอย่างไร? ผิดศีลเมื่อไร? มีผลเช่นไร? ทำไมศีลจึงเป็นพื้นฐานของชีวิต? บุญ - บาป และกฎแห่งกรรม บาปคืออะไร? อะไรเป็นเหตุให้คนทำบาป? กิเลสคืออะไร? เราจะทำลายกิเลสได้อย่างไร? กิเลสเป็นเหตุให้เกิดทุกข์ การรู้ทุกข์ การละเหตุแห่งทุกข์ การรู้แจ้งพระนิพาน และการเจริญมรรค บุญคืออะไร? อะไรเป็นเหตุให้คนทำบุญ? ทำบุญอย่างไรจึงจะได้บุญมาก? การทำบุญที่ถูกต้องในพระพุทธศาสนา บุญกิริยาวัตถุ ๑๐ เรื่องของทาน ศีล ภาวนา ความอ่อนน้อม ช่วยการงานที่ไม่เป็นโทษ การแผ่ส่วนกุศล อุทิศส่วนกุศล ฟังธรรม การทำความเห็นให้ตรง กฎแห่งความจริงของชีวิต กรรมคืออะไร? มีจริงหรือไม่? มีกี่ชนิด? ส่งผลอย่างไร? การให้ผลของกรรม ผลในชาตินี้ ผลในชาติหน้า ผลในชาติอย่างยิ่ง เพราะเหตุใดกรรมจึงให้ผลแตกต่างกันออกไป บางอย่างเป็นอโหสิกรรม บางอย่างเป็นกรรมเบา บางอย่างเป็นอนันตริยกรรม (กรรมหนัก) ภัยชีวิต ชีวิตของมนุษย์จะถูกคุกคาม จากภัยต่าง ๆ เช่น ภัยที่เกิดจากธรรมชาติ ได้แก่ อุทกภัย(น้ำท่วม) อัคคีภัย (ไฟไหม้) วาตภัย (ลมพายุ) อุบัติภัย (อุบัติเหตุต่าง ๆ ) ภัยจากมลพิษ ซึ่งพลัดพรากชีวิตทำร้ายร่างกาย ทำลายทรัพย์สิน โดยเกิดจากความประมาท ขาดสติ และอกุศลกรรมในอดีตตามเบียดเบียน นอกจากนี้ ยังจะมีโจรภัย วิบัติภัย ซึ่งเกิดจากการกระทำของมนุษย์ด้วยกันเอง ภัยจากอบายมุขและยาเสพติด เช่น บุหรี่ กาว ยาบ้า เหล้า กัญชา เฮโรอีน ฯลฯ ที่เป็นเหตุให้มนุษย์ก้าวล่วงไปสู่ทางวิบัติ ที่สำคัญกว่านั้นก็คือ ภัยที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสไว้ ได้แก่ - ชราภัย (ภัยความแก่) - โรคภัย (ภัยจากความเจ็บไข้) - มรณภัย (ภัยจากความตาย) ภัยชีวิต ๓ อย่างนี้ เป็นภัยที่น่ากลัวกว่าภัยทั้งหลาย เพราะไม่มีมนุษย์คนใดหลีกหนีพ้น ไม่มีใครเป็นแทนกันได้ ทำอย่างไรเราจึงจะเผชิญกับความจริงของภัยชีวิต ๓ อย่างนี้ โดยไม่หวั่นไหว กิจกรรมสร้างสายสัมพันธ์ เยาวชนในยุคปัจจุบัน มักมีความเห็นแก่ตัวมากกว่าเห็นแก่ส่วนรวม ขาดระเบียบวินัยในตนเอง เมื่อเผชิญปัญหาก็ใจร้อนวู่วาม ใช้กำลังมากกว่าเหตุผล ขาดความรอบคอบ รักพวกพ้องในทางที่ผิด ชอบตั้งกลุ่มเรียกร้อง ประท้วง ไม่ปรึกษาผู้ใหญ่ ขาดผู้นำที่มีคุณธรรม ไม่ฉลาดในการแก้ปัญหา จึงต้องฝึกอบรม โดยการใช้กิจกรรมสร้างสายสัมพันธ์ เพื่อให้เยาวชนเผชิญสถานการณ์จริง เช่น - เกมเชือกร้อยใจ - เกมเยาวชนกู้ชาติ ฉากสุดท้ายของชีวิต เป็นการนำเรื่องราวของชีวิตกับความตาย มานำเสนอรูปแบบต่างกัน เพื่อให้เยาวชนเกิดความสังเวชสลดใจต่อมรณกรรมของบุคคลต่าง ๆ ที่นำมาเสนอให้เป็นอุทาหรณ์ และให้ตระหนักถึงความสำคัญของชีวิต ขณะที่มีลมหายใจอยู่นี้ สามารถทำประโยชน์กับตนเอง สังคมและประเทศชาติ กิจกรรมปลูกฝังคุณธรรม ตัวอย่างเช่น
สรุปกิจกรรม v ให้เห็นโทษภัยของชีวิต v เกิดจิตสำนึกในการพัฒนาตนเอง v กล้าทำความดีทั้งต่อหน้าและลับหลัง v เลื่อมใสในพระรัตนตรัยอย่างแท้จริง v จรรโลงสถาบันทั้ง 3 คือ - ชาติ - พระพุทธศาสนา - พระมหากษัตริย์ v สืบทอดเจตนารมณ์ในความเป็นพุทธธรรม v ครองตน ครองคน ครองงาน โดยยึดหลักพุทธธรรม v ให้เห็นสัจธรรม v เป็นการปลูกฝัง เจตนคติ ค่านิยมในทางที่ดี v เป็นการสร้างอุดมการณ์ชีวิต มุ่งหาความรู้ เชิดชูความเป็นไทย ห่างไกลยาเสพติด กิจกรรมกตัญญูกตเวที เป็นการปลุกเร้าให้เยาวชนเกิดความกตัญญู กตเวที โดยการบรรยายประกอบวีดีโอ เรื่อง ประสบการณ์ชีวิตของครอบครัว พ่อ แม่ ลูก เช่น - บ้านพักคนชรา - ด้วยสองมือแม่ - แม่คนเดียวเลี้ยงไม่ได้ - ลูกกตัญญู จากรายการ ฝันที่เป็นจริง, ละครแห่งชีวิต - สารคดี โรงเรียนของหนู, คนของแผ่นดิน สัมภาษณ์จากรายการต่าง ๆ ทางโทรทัศน์และอื่น ๆ พิธีปิด ให้นักเรียนตระหนักถึงบทบาทของครูในความเป็นพ่อแม่คนที่ 2 จึงจัดกิจกรรมไหว้ครูในฐานะที่เป็นพ่อครูและแม่ครู อันเป็นที่เคารพรักและศรัทธาของเยาวชน การกราบขอขมาที่อาจเคยล่วงเกินด้วยกาย วาจา และขอพรจากท่าน จากนั้นให้ประธานในพิธีกล่าวให้โอวาท แล้วกล่าวปิดการอบรม
|
|
|
