*****************

             อัตราการเพิ่มจำนวนของนักเรียน นักศึกษาที่มากขึ้น ห้องเรียนมีจำกัด ครูอาจารย์มีไม่เพียงพอ การดูแลไม่ทั่วถึง ในสถานศึกษาของเราจะมีผู้นำโดยตำแหน่ง ได้แก่ หัวหน้าชั้นเรียน, ประธานนักเรียน, ประธานองค์กรหรือชมรมต่าง ๆ แต่หลายสถานศึกษาไม่มีโอกาสให้ผู้นำเหล่านั้นทำงานอย่างมีประสิทธิภาพเต็มความสามารถ เพื่อให้เกิดประโยชน์สูงสุดต่อการพัฒนาสถาบัน เช่น

• ด้านการปกครอง มีกลุ่มผู้นำเป็นหูเป็นตาดูแลนักศึกษา รักษากฎระเบียบของสถาบัน ลดภาระของคณะครูอาจารย์
• ด้านสิ่งแวดล้อม จัดระบบแบ่งงานดูแลภายในสถาบันให้สะอาด ร่มรื่น และสวยงาม
• ด้านวิชาการ โดยจัดระดมมันสมอง รุ่นพี่สอนเสริมรุ่นน้องแทนครูในเวลาว่าง จัดกลุ่มติววิชาการ เสริมทักษะและสร้างประสบการณ์
• ด้านกิจกรรม จัดนักศึกษาที่มีความสามารถแบ่งงาน วางแผนรับผิดชอบกิจกรรมต่าง ๆ ของสถาบัน เช่น กิจกรรมทางวิชาการ กิจกรรมทางศาสนา งานกีฬา งานวันสำคัญ งานช่วยเหลือสังคม ฯลฯ

             นอกจากผู้นำโดยตำแหน่งแล้ว ยังมีผู้นำโดยธรรมชาติที่สมาชิกยอมรับให้เป็นผู้นำทางความคิดและการทำงาน บางทีเราอาจมองข้ามกำลังของคนเหล่านี้ไป กระบวนการเรียนรู้ของการเป็นผู้นำอย่างมีระบบจึงเป็นวิธีหนึ่งที่เราสามารถสร้างผู้นำที่มีคุณภาพให้สังคมได้

1. เพื่อปลูกฝังคุณธรรมจริยธรรมค่านิยมที่ดีงามมีความสำนึกรับผิดชอบต่อตนเองและสังคม
2. เพื่อปลูกฝังให้เยาวชนมีความคิดริเริ่มสร้างสรรค์คิดเป็น ทำเป็น แก้ปัญหาเป็น
3. เพื่อสร้างผู้นำเยาวชนที่มีประสิทธิภาพให้กับสถาบันการศึกษา
4. เพื่อสร้างประสบการณ์ ไปสู่ความเป็นผู้นำที่ดีของสังคมและประเทศชาติในอนาคต

             สังคมไทยทุกวันนี้ ไม่ว่าจะเป็นวงการข้าราชการ,ทหาร, พลเรือน องค์กรเอกชนต่าง ๆ เราจะสังเกตได้ว่าปัจจัยสำคัญที่สุดประการหนึ่ง ซึ่งส่งผลต่อความสำเร็จหรือล้มเหลวขององค์กรใด ๆ นั่นก็คือ เรื่องคุณภาพของผู้นำ

• ผู้นำแบบใดที่สังคมต้องการ
• เราจะสร้างสรรค์ความเป็นผู้นำได้อย่างไร?
• เราจะเพิ่มประสิทธิภาพในการทำงานของผู้นำที่อยู่ภายใต้ความดูแลของเราได้อย่างไร?

             เยาวชนคือวัยรุ่นที่กำลังสดใส ตื่นตัว เต็มไปด้วยพลังทางกาย พลังทางความคิดและพลังสติปัญญา ถ้าเยาวชนเหล่านี้ได้รับการพัฒนาอย่างถูกวิธี อย่างมีระบบแบบแผน เยาวชนก็จะเป็นกำลังสำคัญในการพัฒนาชาติ แต่ในขณะเดียวกัน หากเยาวชนได้รับการพัฒนาอย่างไม่ถูกวิธี ขาดระบบแบบแผนที่ดีพอ เยาวชนก็จะเป็นปัญหาสำคัญของชาติเช่นกัน ดังนั้นจึงจำเป็นที่จะต้องมีวิธีการให้เยาวชนเข้าใจบทบาทของตนเองในวันนี้ เพื่อจะได้ไปกำหนดบทบาทของตนเองในอนาคตได้อย่างถูกต้อง โดยการปลูกฝังคุณธรรม จริยธรรม ค่านิยมที่ดีงาม มีความสำนึกรับผิดชอบต่อตนเองและสังคม ปลูกฝังความเลื่อมใสศรัทธา และปฏิบัติตามหลัก พระพุทธศาสนามากยิ่งขึ้น โดยเฉพาะให้รู้จักนำไปใช้กับชีวิตประจำวัน ปลูกฝังให้มีความคิดริเริ่มสร้างสรรค์ คิดเป็น ทำเป็น แก้ปัญหาเป็น เคารพกฎหมาย มีทัศนคติที่ดีต่อการปกครองระบอบประชาธิปไตย ดำรงรักษาสถาบันทั้ง ๓ (ชาติ พระพุทธศาสนา พระมหากษัตริย์)

             ยุคปัจจุบันเป็นยุคของข้อมูลข่าวสาร จนมีคำกล่าวได้ว่าหน่วยงานหรือองค์กรใดที่มีข้อมูลมากและสื่อสารได้รวดเร็ว จะทำให้การบริหารงานก้าวหน้าจนเป็นผู้นำของสังคม ดังนั้น ผู้ที่ก้าวขึ้นมาเป็นผู้นำที่ดีได้จะต้องมีทักษะของการสื่อสารข้อมูลที่ดีเยี่ยมเสียก่อน โดยเริ่มตั้งแต่พื้นฐานของการสื่อสาร ได้แก่ การพูดในที่ประชุม การประชุม การอภิปราย การสัมภาษณ์ การจัดรายการแสดงต่าง ๆ การเป็นพิธีกรจัดรายการวิทยุ รายการทีวี ตลอดจนการสื่อสารด้วยระบบคอมพิวเตอร์และเทคโนโลยีที่สมัยใหม่ได้อย่างมีประสิทธิภาพ

เทคนิคการสื่อสาร ( เกมหย่อนขวด )

             คำพูดเป็นเรื่องสำคัญอีกประการหนึ่งที่จำเป็นสำหรับการเป็นผู้นำ ถ้าผู้นำไม่มีศิลปะในการพูดก็อยากที่จะดำเนินการใด ๆ ได้สัมฤทธิ์ผลเนื่องจากต้องอยู่กับคนหมู่มาก ต้องมีการพบปะผู้คนอยู่ตลอดเวลา การทำให้ผู้อื่นรู้สึกคล้อยตามเรื่องที่พูดนั้นเป็นเรื่องที่ต้องศึกษาเป็นอันมาก คุณสมบัติเหล่านี้จำเป็นอย่างมากสำหรับผู้นำที่ดี ผู้เข้าอบรมจะได้ทราบถึง ความหมาย ตลอดจนถึงองค์ประกอบและกระบวนการของการสื่อสารที่จำเป็นและมีการปฏิบัติการจริง ซึ่งหลักสูตรผู้นำฯ นี้ ผู้เข้ารับการอบรมจะได้เรียนทั้งทฤษฎีและได้ปฏิบัติการจริง ทุกคนจะได้พูดต่อหน้าที่ประชุมคนละ ๓ นาทีเป็นอย่างน้อย และจะมีการคัดเลือกเป็นลำดับไป ตลอดจนถึงผู้พูดสามารถแก้ปัญหาเมื่อสถานการณ์ไม่เอื้ออำนวยในการพูดแต่ต้องพูด (ข้อนี้สำคัญมาก) จนในที่สุดเราก็จะได้คนที่มีความสามารถในเรื่องศิลปะการพูดที่ดีและ เหมาะสมที่สุดของค่ายเพียงคนเดียวเท่านั้น

ศิลปะการพูด

             เป็นเทคนิคในการทำงานโดยอาศัยความร่วมมือจากทุกฝ่ายให้ทุกคนมีส่วรรวมในการกำหนดนโยบายการแลกเปลี่ยนแนวความคิดที่เห็นด้วยและไม่เห็นด้วย มีการตัดสินใจร่วมกันด้วยหลักประชาธิปไตย มีการยอมรับ เสียสละ ร่วมมือ ภายใต้วัตถุประสงค์เดียวกันเพื่อบรรลุจุดมุ่งหมายอย่างมีประสิทธิภาพ

• เกมกาคาบเหยื่อ (บ่วงยางสัมพันธ์)
• เกมปิดตาหย่อนกระป๋อง
• เกมวาดภาพด้วยการวางหินตามจินตนาการของกลุ่ม

             นอกจากการเรียนรู้ในภาคทฤษฎีแล้ว ผู้เข้ารับการอบรมยังต้องออกไปปฏิบัติงานจริง เป็นการออกพื้นที่และทดสอบศักยภาพของการร่วมแรงร่วมใจกันทำงานในแต่ละกลุ่ม แบ่งกิจกรรมออกเป็นฐาน ทั้งหมด ๕ ฐานดังนี้

• ฐานวิกฤติ ฐานนี้จะเป็นฐานที่เต็มไปด้วยปัญหาและอุปสรรค วิทยากรจะประเมินจากการช่วยเหลือกันเมื่อเจอปัญหาของแต่ละกลุ่ม เพราะฐานนี้ยากที่จะไปคนเดียวได้ ต้องอาศัยการร่วมแรงร่วมใจกัน
• ฐานย้ายน้ำ ฐานนี้จะเป็นการนำเอาสิ่งของจากที่บรรจุในภาชนะหนึ่ง ไปบรรจุไว้ในอีกภาชนะหนึ่งให้ทันตามเวลาที่กำหนด ระยะทางที่ไปก็จะมีอุปสรรคขวากหนามมากมาย แต่ละช่วงก็ไม่เหมือนกัน ปัญหาก็จะแตกต่างกันออกไป
• ฐานเซ็นชื่อ ฐานนี้จะเป็นการทำงานที่ยากขึ้นไปอีก เมื่อต้องทำงานให้เสร็จตามเวลาที่กำหนด ซึ่ง อุปสรรคก็คือความแตกต่างของสถานที่
• ฐานต่อยาว ฐานนี้จะเป็นการร่วมกันแก้ไขปัญหา และร่วมกันใช้ความคิดสร้างสรรค์ในการที่จะนำสิ่งของที่ติดตัวมา นำมาต่อกันให้เป็นเส้นตรงที่ยาวที่สุดเท่าที่จะทำได้ ถือเป็นการระดมความคิดสร้างสรรค์ที่ดีได้
• ฐานเก็บข้อมูล เป็นการเก็บรายละเอียดของสิ่งของที่เห็น เป็นการสอนให้ผู้เข้าอบรมเป็นคนที่ละเอียดและมีสติในการปฏิบัติงานอยู่เสมอ งานทุกอย่างที่ได้รับมอบหมายจะต้องถูกต้องและแม่นยำ

ฐานเซนชื่อ ( การทำงานเป็นทีม )

ต่อจิ๊กซอ ( การทำงานเป็นทีม )

             เป็นการเรียนรู้ทั้งภาคทฤษฎีและปฏิบัติ กิจกรรมที่ฝึกให้เผชิญกับสถานการณ์จริง ฝึกความกล้าหาญ กล้าพูดในที่ชุมชน กล้าแสดงความคิดเห็นอย่างมีเหตุผล กล้าที่จะทำและรับผิดชอบ เช่น การฝึกพูดหน้าเวที การอภิปราย การโต้วาที การสัมภาษณ์บุคคล การประชุม และการแก้ปัญหาในสถานการณ์ที่คับขัน เป็นต้น ตัวอย่างเช่น

• เกมบทบาทสมมติ ทำงานตามคำสั่ง
• เกมส่องกระจก

             - เป็นกิจกรรมที่มุ่งให้ผู้เข้ารับการอบรมกล้าแสดงออกด้วยความจริงใจ เสียสละ

• เสริมให้คิดเป็น ทำเป็น แก้ปัญหาเป็น ด้วยหลักธรรม (ช่วยกันคิดช่วยกันทำ)
• เคารพต่อกฎกติกา (รู้จักการทำตัวให้อยู่ในกฎเกณฑ์ของสังคม)
• เมื่อประสบปัญหา หรือ เหตุการณ์คับขัน กล้าที่จะเป็นผู้นำที่ดีได้

การจัดตั้งองค์การ

             การปรากฏตัวของผู้นำต่อหน้าชุมชนหรือบุคคลอื่นเป็นสิ่งสำคัญมาก ทำอย่างไรจึงจะเป็นที่น่าศรัทธา น่าเคารพยกย่อง น่าเชื่อถือ น่าประทับใจ น่าให้เกียรติ ดูจริงจัง ภูมิฐาน สมกับภูมิรู้ภูมิปัญญา บุคลิกท่าทาง กิริยามารยาท การแต่งตัว รวมถึงการแสดงออกทางพฤติกรรมต่าง ๆ ผู้นำต้องสามารถควบคุมพฤติกรรมของตนเองได้อย่างเหมาะสม อยู่ในระเบียบแบบแผนเป็นที่ยอมรับของสังคม

             เป็นการปฏิบัติงานจริง เพื่อแสดงศักยภาพในการทำงานของผู้นำ เมื่อเป็นผู้นำแล้วสามารถเข้าทำงานกับชุมชนที่รับผิดชอบโดยใช้ความรู้ความสารถที่มีอยู่ เรียกว่าเป็นการปูพื้นฐานในการทำงานร่วมกับผู้อื่นอย่างมีประสิทธิภาพ (สถานศึกษาต้องจัดเตรียมสถานที่ และอุปกรณ์ในการทำงานให้แก่ผู้เข้าอบรม อาจจะเป็นพื้นที่ในสถานศึกษาของตน หรือแหล่งชุมชนต่าง ๆ)

พัฒนาชุมชน

             ศาสนา คือ คำสอนเพื่อให้มนุษย์นำไปปฏิบัติ ปรัชญา คือ ความรู้ในเรื่องราวของชีวิต ชีวิตประกอบไปด้วยกายที่เป็นรูปธรรม และจิตวิญญาณที่เป็นนามธรรม การดำเนินชีวิตของมนุษย์จะสมบูรณ์ได้นั้นต้องอาศัยปัจจัยหลายประการ ศาสนาเป็นปัจจัยสำคัญที่ชี้นำชีวิตไปในทางที่ถูกต้องดีงาม พระพุทธศาสนาเป็นสัจธรรมที่ให้มนุษย์เข้าใจความเป็นจริงของชีวิต เข้าใจโลก มีชีวิตอยู่ได้อย่างร่มเย็นเป็นสุข

             เป็นช่วงเวลาของการพักจิตใจสู่การปฏิบัติธรรม สวดมนต์อบรมจิตภาวนาเจริญวิปัสสนากรรมฐาน มองตนเอง ละกิเลส และก้าวเข้าหาสัจธรรม ค้นหาความจริงแห่งชีวิต ด้วยตนเอง

             ปลุกจิตสำนึกของความรักชาติ และภูมิใจในความเป็นคนไทย ในความเป็นเอกราชบนพื้นแผ่นดินไทยที่บรรพบุรุษของเราได้แล้กไว้ด้วยเลือดเนื้อและชีวิต ปฏิญาณตนต่อหน้าธงชาติไทย ที่จะรัก เคารพ และ เทิดทูนสถาบันทั้ง ๓

             ต่อจากนั้นเป็นช่วงเวลาของการพัฒนากาย ด้วยการออกกำลังกายเคลื่อนไหว เล่นเกม, ทำกิจกรรมร่วมกันเพื่อเตรียมสภาพร่างกาย ให้เหมาะสมกับกิจวัตรประจำวันที่จะต้องทำต่อไป “ร่างกายที่สมบูรณ์จะทำให้จิตใจเป็นสุข” เช่น เกมพระราชามหาสมบัติ เกมขี่ม้าชิงธง เป็นต้น

             ชีวิตของคนทุกคนย่อมมีอุปสรรค การเรียนและการทำงาน ก็เช่นเดียวกัน อยู่ที่เราเตรียมตัว เตรียมใจแค่ไหนที่จะก้าวไปสู่จุดหมายของชีวิตการเรียนและการทำงาน โดยขจัดความวิตกกังวลความขัดแย้ง อย่างมีเหตุผล ไม่สร้างความเดือดร้อนให้ผู้อื่น เป็นที่ยอมรับของสังคม

             เนื่องจากปัจจุบันมีการสอนการปฏิบัติธรรมกันอย่างแพร่หลาย ต่างอาจารย์ ต่างรูปแบบ วิธีการบางครั้งสับสนจนไม่รู้ว่าอย่างไรคือการปฏิบัติที่ถูกต้องตามแนวทาง ที่พระพุทธเจ้าทรงสอนไว้หลักสูตรจึงแยกการปฏิบัติ เป็น ๒ วิธี

• สมถะ คืออะไร มีวิธีการปฏิบัติ ๔๐ วิธี ปฏิบัติอย่างไร ได้ผลเช่นไร
• วิปัสสนาคืออะไร การเจริญสติปัฏฐาน ๔ ปฏิบัติอย่างไร ได้ผลเช่นไร ทดสอบปฏิบัติจริงเพื่อการเรียนรู้ เปรียบเทียบและ สอบอารมณ์ประเมินผล

             การสอนให้รู้จักจำ ง่ายกว่าการสอนให้รู้จักคิด คิดอย่างไรจึงจะเป็นระบบและเป็นความคิดสร้างสรรค์ กระบวนการสอนให้เกิดความคิดสร้างสรรค์เป็นกระบวนการที่ทำให้ผู้เรียนเฉลียวฉลาดหลักแหลม จนสามารถนำไปใช้ในการดำเนินชีวิตที่ดีเป็นผู้นำสังคม ตัวอย่างเช่น

• เกมมองภาพ - เกมคณิตศาสตร์
• เกมลับสมองประลองเชาว์ - เกมแก้ลวด, ต่อไม้
• เกมหมากหยิบ

             เพื่อเป็นการเรียนรู้ที่มีประสิทธิภาพ ผู้เข้าอบรมจำเป็นต้องถูกผูกข้อมือติดกันเป็นคู่ หญิงกับหญิง ชายกับชาย เพื่อให้เกิดกระบวนการใช้ความคิดสร้างสรรค์ในการแก้ไขปัญหา และยังเป็นการเรียนรู้การใช้ชีวิตร่วมกับผู้อื่นไปในตัว (สถานศึกษาต้องเตรียมเชือกมัดกล่องพัสดุ ขนาดกลาง ความยาวเส้นละ ๒ เมตรเป็นอย่างน้อย จำนวนเท่ากับผู้เข้าอบรมเพื่อทำกิจกรรม)

เทคนิคความคิดสร้างสรรค์

• เป็นการเสริมสร้างความคิดสร้างสรรค์ มีไหวพริบปฏิภาณ
• เป็นการฝึกความช่างสังเกต จดจำ เรียนรู้ ทดสอบ แก้ไขข้อผิดพลาด
• เป็นการพัฒนาความคิดอย่างมีเหตุผล มีระบบ
• มองโลกในแง่ดี
• ยอมรับความคิดเห็นของส่วนรวม วางแผนร่วมกัน
• มีทัศนคติที่ดีต่อกัน
• เป็นการปรับตัวเข้ากับสังคม และเข้าใจธรรมชาติ

             เป็นการให้เยาวชนได้เข้าไปสัมผัสความเป็นจริงของสังคมทั้งในแงาลบและแง่บวก เช่น ปัญหาสิ่งแวดล้อม มลพิษ ความยากจน ปัญหาอาชญากรรม ยาเสพติด ผู้ต้องขัง เรือนจำ โสเภณี เด็กเร่ร่อน ผู้ด้อยโอกาสทางสังคม คนพิการ คนชรา ฯลฯ ได้มีโอกาสสนทนา สัมภาษณ์ แลกเปลี่ยนประสบการณ์ความคิดเห็น วิเคราะห์ปัญหา ค้นหาสาเหตุของปัญหา และหาแนวทางแก้ไขร่วมกัน

ศึกษาดูงาน ( บ้านแสงสวรรค์ จ.อุทัยธานี )

             บรรยายประกอบสไลด์ พุทธประวัติเชิงวิเคราะห์ จัดขบวน อัญเชิญพระบรมสารีริกธาตุ

             ทำอย่างไรวิถีชีวิตของเยาวชนจึงจะเป็นประโยชน์ต่อส่วนรวมโดยมีหลักในการพัฒนาตนเองอย่างมีระเบียบแบแผน จนสั่งสมเป็นอุดมการณ์ สืบทอดเจตนารมณ์ความเป็นธรรมทายาท พัฒนาตน พัฒนาคน พัฒนางาน อยู่บนพื้นฐานคุณธรรม

• กล้าคิด กล้าพูด กล้าทำ
• รับผิดชอบ มีวินัยในตนเอง
• เสียสละ ช่วยเหลือ ให้ความอุ่นใจ จริงใจ
• ให้อภัย มีเมตตากรุณา
• ซื่อสัตย์ ตรงต่อหน้าที่ ตรงต่อเวลา
• เฉลียวฉลาด
• รักเกียรติ รักศักดิ์ศรี
• มีประชาธิปไตย ถือส่วนใหญ่ สำคัญกว่าส่วนย่อย
• มีเหตุผล วางแผนรอบคอบ

             ยามใดที่พบอุปสรรคเกิดความผิดพลาด ล้มเหลว ท้อแท้ สิ้นหวัง ยามนั้นสิ่งที่ต้องการมากที่สุด คือขวัญและกำลังใจ ทำอย่างไรจึงจะสร้างขวัญและกำลังใจให้กับตนเองและทีมงานเพื่อที่จะลุกขึ้นเผชิญปัญหาและอุปสรรคต่าง ๆ เหล่านั้นได้ เพื่อสร้างกำลังใจ ก้าวไปสู่เส้นชัยแห่งชีวิต

             สรุปประเมินผล ผู้นำกล่าวความรู้สึกหลังการฝึกอบรมแล้ว วิทยากรเปิดใจ กิจกรรมอำลาตัดเชือกผูกข้อมือจากเกมคู่ทรหด แล้วสรุปความเป็นผู้นำ

• ก่อนที่จะเป็นผู้นำที่ดีได้นั้น ต้องฝึกการเป็นผู้ตามที่ดีเสียก่อน
• เป็นผู้นำต้องรู้จักผ่อนสั้น ผ่อนยาว เหมือนเชือกผูก 2 คนไว้อยู่ด้วยกัน
• อย่าทำอะไรเอาแต่ใจตัวเอง ต้องรู้จักเอาใจเขามาใส่ใจเรา
• ที่สำคัญจะเป็นผู้นำอยู่ได้ต้องอาศัยเพื่อนสมาชิก อย่าทิ้งเพื่อน